handiginhuis.be

In Antwerpen is de start gegeven aan een uniek bouwproject. Midden in een stedelijke omgeving wordt een voormalige afgesloten militaire site omgevomd tot een open woongebied met een groengebied. Op die manier creëert Antwerpen voor de tweede keer op korte termijn een nieuw stadspark. Enkele maanden geleden werd op een oude spoorwegsite in het noorden van de stad ook al gestart met de aanleg van een nieuw woongebied in combinatie met een park. Daarvoor was het meer dan honderd jaar geleden dat in de stad nog een nieuw park werd gecreëerd.

Twaalf jaar geleden verliet de laatste soldaat het Militair Hospitaal aan de Marialei in Berchem. Het hospitaal was gebouwd op een oude militaire vestiging en dus volledig afgesloten van de buurt die eromheen was gebouwd. Op die manier vormde de site een verborgen terrein van 7,7 hectaren binnen een dichte stedelijke omgeving. Het Antwerpse stadsbestuur kocht de site van de federale overheid om er een nieuw woongebied van te maken.

“De opdracht is niet eenvoudig,” merken de projectontwikkelaars Vanhaerents-Wilma Project Development op. “We moeten deze gesloten site open maken en ook de militaire gebouwen, waarvan er verscheidene geklasseerd zijn, omvormen tot woongelegenheden. Daarnaast moesten we binnen dit ommuurde gebied ook een park creëren.” Maar de verwachtingen zijn hoog gespannen en het project wordt beschouwd als één van de meest prestigieuze bouwdossiers die de stad in recente tijden heeft gekend.

Geïnteresseerde projectontwikkelaars mochten een masterplan indienen dat samen met omwonenden en andere belanghebbenden door een jury werd besproken. Uiteindelijk werden negen dossiers ingediend, waaruit het plan van Vanhaerents-Wilma werd uitgekozen, vooral omdat het volgens de jury stedenbouwkundig bijzonder sterk stond. De ontwikkeling van het project is echter aan bepaalde voorwaarden verbonden, zoals het creëren van een sociale mix en aandacht voor groenaanleg.

Op het gebied komen in totaal 421 wooneenheden, bestaande uit residentiële parkappartementen, hippe lofts, comfortabele appartementen en stadswoningen met een tuin. Daarnaast worden ook sociale huur- en koopwoningen en -appartementen geïntegreerd in het woonproject. De auto wordt grotendeels geweerd uit het gebied. De bewoners krijgen een ondergrondse parkeergelegenheid. Fietsers en voetgangers zullen het gebied wel kunnen doorkruisen.

Op de site wordt ook ruimte voorzien voor zakelijke activiteiten en sociale, culturele en educatieve doeleinden. Onder meer de kapel krijgt een socio-culturele functie. Maar deze activiteiten zullen volgens de projectontwikkelaars ondergechikt blijven aanhet rustig en residentieel wonen. De realisatie van het project vergt van de ontwikkelaars een investering van 85 miljoen euro.

De gruwel van de oorlog gaat ook niet aan de architectuur voorbij. Terwijl onder de bevolking talloze slachtoffers vallen, worden ook gebouwen en monumenten door bombardementen of zwaar geschut aan flarden gereten. Rond de vernieling van dat bouwkundig geheugen heeft architectuurspecialist Robert Bevan zijn boek ‘The Destruction of Memory: Architecture at War’ gewijd.

Robert Bevan stelt in zijn boek dat de aanval op architectuur en misdaden tegen de mensheid heel vaak hand in hand gaan. “De vernieling van de synagogen door de Nazi’s tijdens de Kristalnacht mondde later uit in de Joodse holocaust,” voert hij aan. “Dat was ook het geval tijdens de etnische zuiveringen in het voormalige Joegoslavië. Die viseerden niet alleen menselijke wezens, maar alle fysieke tekenen van hun aanwezigheid in het land en dus ook woningen, moskees en monumenten.”

Gebouwen hebben volgens Bevan een bijzondere plaats in ons bewustzijn. “Ze geven een gevoel van permanentie en eigendom en zijn een teken van indivuele en collectieve herinneringen,” voert hij aan. “Hun vernieling weerspiegelt dan ook het wegvegen van identiteiten en het ontmenselijken van de andere.”

Bevan stelt dat de vernieling van fysieke ruimtes dikwijls een onderdeel vormt van een groter doel dat mensen hun geschiedenis, identiteit en geheugen wil wegnemen. Daarbij verwijst hij naar de Duitse Baedeker-aanvallen, die gericht waren op historische Engelse steden, maar ook op de vernieling van de WTC-torens in New York.

“Men richt zich op structuren met heel sterke associaties, zoals symbolen van nationaal erfgoed, koloniale overheersing of financiële macht,” benadrukte hij. Maar ook de Chinese bezetting van Tibet en de ontstedelijking door de Rode Khmers in Cambodja, waar regerende regimes aan de bevolking een nieuwe identiteit probeert op te leggen door de manipulatie van de stedelijke omgeving.

Bevan wijst er echter op dat het niet altijd zo hoeft te gaan. Zo stelt hij dat Rome tijdens de tweede wereldoorlog tot een open stad werd uitgeroepen en dat Wenen door beide partijen ongemoeid werd gelaten. “De Amerikaanse president Eisenhower waarschuwde zijn troepen ervoor dat de monumenten van Italië de groei van een cultuur vertegenwoordigde die ook die van de Amerikanen was,” aldus Bevan. “Hij stelde dat die monumenten zoveel mogelijk moesten gespaard blijven.”

Maar in recente oorlogen, vooral wanneer die gevoed worden door religieus nationalisme, werd cultureel erfgoed volgens Bevan dikwijls bedoeld en gericht vernield. “Dubrovnik is daar een voorbeeld van,” stelt hij. “De stad werd vernield omdat men niet wou dat de tegenstander die parel zou kunnen bezitten. Ook Hitler probeerde dat door het bevel te geven Parijs te vernielen.”

De bouwsector heeft meer dan een maand vertraging opgelopen. Dat stelt de Vlaamse Confederatie Bouw. Dat wordt geweten aan de strenge winter en de natte lente. Door de hitte van de jongste dagen is volgens de VCB bovendien de productiviteit van de bouwvakkers gedaald. Vertragingen kunnen sommige aannemers zware boetes opleveren omdat de afgesproken uitvoeringstermijnen worden overschreden.

De VCB stelt dat de voorbije winter gemiddeld dertig dagen meer erkende vorstdagen kende als een normale winter. De organisatie merkt op dat de bouwbedrijven tegen het einde van de winter daardoor al een achterstand van ruim twee maanden hadden opgelopen. Daarna volgden ook nog eens een uiterst natte lente en een nationale staking van de betoncentrales. Die achterstand kon wel gedeeltelijk worden opgehaald, maar niet helemaal.

De huidige hitteperiode is volgens de VCB ook niet van aard om verder te knagen aan die achterstand. “De bouwvakkers blijven wel aan de slag, maar de warmte zorgt wel voor een lagere productiviteit,” aldus de organisatie. “Vanaf bepaalde temperaturen moet de werkgever in voldoende beschermingsmiddelen voorzien en koele dranken ter beschikking stellen. Daarnaast zijn er ook de verplichte rustpauzes.”

De sector staat aan de vooravond van het bouwverlof en daarmee zien diverse aannemers de deadlines van hun uitvoeringstermijnen akelig dichterbij komen.

Overdreven geïsoleerde woningen zorgen jaarlijks voor een hele reeks doden. Dat is de stelling van de Nederlandse milieuarts Frans Duijm, expert op het gebied van het binnenmilieu. Volgens Duijm zijn vooral nieuwbouwwoningen vaak zo goed geïsoleerd dat de warmte geen kant op kan. Vooral oudere bewoners lopen volgens de milieuarts een risico wanneer ze verstoken blijven van voldoende vocht en een koele omgeving.

Maar hij stelde dat ook honderden gezonde volwassenen tijdens warmteperiodes overlijden omdat de hitte in hun goed geïsoleerde woningen extreem hoog oploopt. Duijm maakt gewag van honderden Nederlandse doden door een overdreven isolatie. “De warmte kan in deze woningen niet zomaar naar buiten, waardoor de binnentemperatuur steeds verder oploopt,” benadrukte hij. “Gezonde volwassen kunnen daardoor oververhit raken en een hitteberoerte krijgen.”

Tijdens de hittegolf van 2003 zouden in Nederland gemiddelde veertig mensen aan de gevolgen van de warmte overleden zijn. Dat blijkt uit cijfers van het Nederlandse Centraal Bureau voor de Statistiek. Meestal ging het daarbij om verzwakte ouderen. Vooral in ouderlingentehuizen blijkt er een risico te zijn omdat er daar vaak gebouwd wordt met grote ramen op het zuiden.

Een zonnewering en het luchten van de woning zou volgens Duijm kunnen helpen om het risico te verminderen.

Ruim twintig procent van de arbeiders op bouwwerven in België waren de afgelopen zes maanden niet in regel met de sociale wetgeving of werden zwaar onderbetaald. Dit blijkt uit een controle van de sociale inspectie. Vooral Portugese arbeiders zouden bijzonder actief zijn in het Belgische zwarte arbeidscircuit.

Inspectiediensten van de federale overheid hebben het eerste halfjaar op bouwplaatsen liefst 22 procent arbeiders aangetroffen die niet in orde waren met de sociale wetgeving of de loonvoorwaarden op de Belgische arbeidsmarkt. Ze werden zwaar onderbetaald en hun werkgevers deden door dat lager uurloon, het niet betalen van belastingen en sociale zekerheid, aanzienlijk profijt. Volgens de inspectiediensten zelfs tot 50 procent per werknemer in vergelijking met een arbeidskracht die wel in orde is.

De helft van de betrapte firma’s blijkt onbekend, noch in het binnenland, noch in het buitenland, waar ze vaak niet meer dan een postbusadres hebben. Bij regularisaties van de dossiers van 8.477 werknemers in de bouwsector, recupereerde de Belgische overheid het eerste half jaar een bedrag van 8,5 miljoen euro. De meerderheid, 6.361 werknemers, kreeg geen correct loon.

De overheid heeft intussen de boetes opgetrokken tot bedragen tussen de 1.375 en 13.750 euro per persoon in overtreding, en eenzelfde tarief als bij zwartwerk. Om echt een doorbraak te hebben is het volgens de Sociale Inspectie nog wachten op de invoering van het principe van de hoofdelijke aansprakelijkheid. Hoofdaannemers worden dan ook verantwoordelijk voor alle onderaannemers die op hun bouwplaatsen rondlopen.

In november wordt begonnen met de bouw van het Airrail Center op de luchthaven van Frankfurt. Het zeshonderd meter lange gebouw wordt opgericht boven het hst-station en zou eind 2009 moeten klaar zijn. Het gaat in totaal om een oppervlakte van 130.000 vierkante meter. Begin 2009 wil de hotelketen Hilton er al twee complexen openen met een totale oppervlakte van 30.000 vierkante meter.

Het grootste gedeelte van de oppervlakte zal gebruikt worden voor kantoren. Daarnaast worden ook ruimte gecreëerd voor handelszaken en horeca-bedrijven. Fraport, de uitbater van de luchthaven van Frankfurt stelde het terrein ter beschikking. In ruil daarvoor krijgt Fraport een winstaandeel van achttien procent in het Airrail Center. De bouwkosten bedragen ongeveer 660 miljoen euro.

De investering wordt volledig gedragen door het bouwconsortium IVG Immobilien. Het Airrail Center is één van de grootste Duitse investeringsprojecten. Het complex zal negen verdiepingen tellen en zal twee binnentuinen omvatten met een waterval van vijftien meter. Volgens Deutsche Bahn zal het hst-station van de werken geen hinder ontvangen en de hele tijd toegankelijk blijven.

Het Vlaams Architectuurinstituut (VAI) heeft de zevende editie van het Jaarboek Architectuur Vlaanderen uitgebracht. Het jaarboek biedt een tweejaarlijks overzicht van de recente ontwikkelingen in de architectuur in Vlaanderen. De editie 2006 stelt een selectie van 34 projecten voor aan de hand van heldere projectbeschrijvingen en uitgebreid beeld- en plannenmateriaal.

“Wat opviel bij de selectie is de ‘intensive care’ die besteed wordt aan de projecten en het toenemende belang van het proces en van strategieën bij de confrontatie met beperkte budgetten, met tijdsplanning en met strikte randvoorwaarden,” aldus de initiatiefnemers. “Architecten worden meer en meer procesbegeleiders van een scenario dat zelden ten volle wordt gerealiseerd. Architectuur is een work in progress.”

Vanuit deze vaststellingen en vanuit de ambitie om een breder publiek te sensibiliseren, brengt de redactie de fascinaties, de strategieën en het vakmanschap van architecten, de beweegredenen van bouwheren en het recente architectuurbeleid in kaart. Traditioneel bevat het boek ook een overzicht van publicaties, tentoonstellingen, lezingen, wedstrijden en architectuurprijzen. Door dit alles is het jaarboek een waardevolle bron van informatie en vormt het een aanzet voor de ontwikkeling van het architectuurdebat in Vlaanderen.

Voor de tweede keer slaat het VT4-programma ‘The Block’ zijn tenten op in Antwerpen. De programmamakers kozen nu voor de verbouwing van een oud pand in het hart van het Antwerpse Schipperskwartier. Vier koppels krijgen daar elk tien weken de tijd om van kale ruimtes moderne lofts te maken. In de eerste reeks van ‘The Block’ waren de verbouwers ook al te gast in Antwerpen. Toen werd gekozen voor een pand op het Eilandje. In de tweede reeks vormde een historisch pand aan de Augustijnenstraat in Mechelen het decor van de opnames.

De programmamakers verwachten bijzonder veel van de derde reeks. “De eerste contacten met de buurt waren een openbaring,” benadrukt VT4-programma manager Filip De Geyndt. “Hier wordt door de locale overheid specifiek gewerk aan een tastbare, begeesterende en doelgerichte heropwaardering van een waardevol stukje Antwerpen. Dat is voor ‘The Block’ een niet te missen opportuniteit.” SBS-programmadirecteur Ricus Jansegers voegde er aan toe dat het programma met de renovatie van de oude zeepfabriek de leefbaarheid van de buurt kan helpen stimuleren.

De Antwerpse schepenen Chantal Pauwels en Ludo Van Campenhout wezen er bij de voorstelling van de locatie op dat het Falconplein, waar het VT4-renovatieproject gelocaliseerd is, een essentiële verbinding moet vormen tussen het stadscentrum en de ontwikkelingszone van het Eilandje. Tot voor enkele jaren was de buurt vooral berucht voor zijn prostitutie en geweld en het Falconplain stond onder de naam ‘Rode Plein’ synoniem voor de namaakhandel van de Russische maffia. Maar door een grondige uitzuivering en sanering is de buurt stilaan weer uit het dal aan het kruipen.

“Overal wordt gerenoveerd en gebouwd,” aldus de schepenen. “De buurt ondergaat een echte facelift. De stad geeft hierbij ook extra ondersteuning aan privé-initiatieven. Kandidaat-renoveerders die de stap zetten om te investeren in de wijk, kunnen een renovatiecontract afsluiten met de stad. Maar ook jonge ondernemers beschouwen dit opnieuw als een lucratieve, leuke plek om te investeren.” Het Falconplein zelf wordt heraangelegd en omgevormd tot een goed bereikbaar publieksplein waar een gezonde mix van stedelijk pleinleven en de woonfunctie centraal staan.

Architect David Childs heeft in New York de nieuwe plannen voor de Freedom Tower op Ground Zero getoond. De constructie van de toren is de voorbije lente begonnen, nadat een herziening van het ontwerp voor een jaar vertraging had gezorgd. Die herziening was volgens veiligheidsadviseurs nodig omdat het gebouw niet voldoende beschermd was tegen een eventuele aanslag met een bomauto. Daarom werd de building enkele meter achteruitgeschoven en heeft nu exact dezelfde oppervlakte als één van de verdwenen Twin Towers.

Veiligheidsadviseurs hadden ook aangedrongen op een betonnen basis van twintig verdiepingen zonder vensters. Maar critici stelden dat het geheel daardoor meer op een bunker leek dan op een kantoorgebouw. De architecten hadden gedacht dat oorspronkelijk te kunnen opvangen door glanzende metalen panelen, maar uiteindelijk werd gekozen voor een geheel van glazen prisma’s. Childs stelt dat daardoor een schitterende artistieke sculptuur ontstaat. Bovendien zou het gebouw daar ook een meer open karakter krijgen.

Het nieuwe ontwerp werd goedgekeurd door de veiligheidsexperts. De prisma’s zijn zo ontworpen dat ze bij een eventueel incident in minuscule kleine deeltjes springen, zodat ze geen zware schade zouden aanrichten. Boven op de toren komt een witter spits in glasvezel. Dat moet het gebouw meer zichtbaar maken vanop afstand en moet een herkenningspunt worden, net zoals de spits op de Empire State Building en de Chrysler Building.

De Freedom Tower moet bijna zeshonderd meter hoog worden en 69 verdiepingen kantoorruimte omvatten. Geschat wordt dat de toren jaarlijks ongeveer vijf miljoen bezoekers zal ontvangen. De Freedom Tower zou in 2011 geopend moeten worden.

Op 2 september opent het Nederlandse Architectuur Instituut (NAI) in Maastricht een tweede museum. Het nieuwe complex heeft een tentoonstellingsruimte van 1.400 vierkante meter en ligt naast het bekende Bonnefantenmuseum. Het nieuwe museum moet volgens de initiatiefnemers ook een laboratorium worden waar geëxperimenteerd kan worden met de nieuwe Europese ruimtelijke ordening.

Het NAI wil de bezoeker in Maastricht met een semi-permanente opstelling aan bezoekers duidelijk maken hoe hun vormgegeven omgeving tot stand is gekomen. Daarbij wordt vooral aandacht besteed aan de architectonische cultuur van Zuid-Limburg, die volgens het NAI voortdurend moet schipperen tussen traditie en vernieuwing. Uitgangspunt van de expositie is het Limburgse landschap met zijn groene heuvels, witte boerderijen, oude dorpjes en steden en de typisch Maaslandse architectuur van zandsteen, mergel en baksteen.

De tentoonstelling laat zien hoe dit cultuurlandschap in de afgelopen eeuwen is overspoeld door een aantal moderniseringsgolven, zoals de vestingwerken in de zeventiende en achttiende eeuw, de Industriële Revolutie die van Maastricht na 1850 de grootste Nederlandse industriestad maakte, de mijnindustrie en de postmoderne kenniseconomie. In wisselende tentoonstellingen wordt aandacht besteed aan recente ontwikkelingen op het gebied van architectuur, stedenbouw en vormgeving. In de openingstentoonstelling wordt aandacht besteed aan de architecten David Adjaye en Jurgen Mayer.

Het Nederlandse Architectuur Instituut heeft al een vestiging in Rotterdam.