Stem Russische Erfgoed is dood

In Rusland is de kunsthistoricus en architectuurwetenschapper Alexei Ilyich Komech overleden. De man werd zeventig en was tot op het einde van zijn leven één van de grote voorvechters voor het behoud van het Russische architecturaal erfgoed. Dat leverde hem de bijnaam ‘Stem van het Russische Erfgoed’ op. Komech stierf op 28 februari 2007 aan de gevolgen van kanker.

Alexei Ilyich Komech werd in 1936 geboren in de Rusissche provincie Tula, maar groeide op in Moskou. Daar studeerde hij aan de Merzlyakov-muziekacademie en de universiteit van Moskou, waar hij zich in 1954 inschreef aan het departement kunstgeschiedenis. Daar werd zijn passie voor architectuur gestimuleerd en in 1959 werd hij inspecteur bij de Monumentenbescherming van de Wetenschappelijke Academie van de Sovjet-Unie.

In 1971 promoveerde hij aan de universiteit van Moskou met een verhandeling over de Russische architectuur voor de inval van de Mongolen in het midden van de dertiende eeuw. De daaropvolgende twintig jaar werkte Komech aan het toonaangevende Russische Staatsinstituut voor Kunststudies. Daar publiceerde hij onder meer over de geschiedenis van de Byzantijnse en Russische architectuur.

“Eén van zijn grootste verwezenlijking is wellicht het opzetten van een departement voor het onderzoek en de inventarisatie van het architecturaal erfgoed van de hele Sovjet-Unie,” aldus The Times. Komech slaagde erin afstand te houden van de politiek, maar door de glasnost en perestroika trad hij meer naar voor om een publieke rol te spelen in het culturele leven van het land.

In 1990 verliet hij het Staatsinstituut voor Kunststudies om hoofd te worden van het departement monumentenbescherming van het Russische ministerie van cultuur. Na het uit elkaar vallen van de Sovjet-Unie keerde Komech echter terug naar het Staatsinstituut voor Kunststudies, waar hij directeur werd van het departement oude Russische kunst. Van 1992 tot 1994 was hij ook directeur van het Onderzoeksinstituut voor Restauratie in Moskou.

In 1994 werd hij directeur-generaal van het Staatsinstituut voor Kunststudies, een functie die hij tot eind vorig jaar zou blijven vervullen. Toen werd hij door zijn ziekte verplicht zijn activiteiten te staken. Tijdens die periode werd een grote reeks wetenschappelijke werken over Russische architectuur gepubliceerd. Zijn speurtocht naar onbekende of ongeïnventariseerde kerken en andere monumenten leiden hem niet alleen door Rusland, maar ook door Georgië, Armenië en andere Europese landen.

Komech was ook een belangrijk architectuurfotograaf en zijn werk over de architectuur van Pskov en Novgorod werd onder meer in Venetië tentoon gesteld. Hij spande zich bovendien bijzonder in voor het behoud van het architecturaal erfgoed van Moskou en Sint-Petersburg en in de Russische hoofdstad was hij een centrale figuur in de stedenbouwkundige ontwikkelingen.

In Sint-Petersburg kwam Komech in conflict met het stadsbestuur, nadat hij zich openlijk en fel had uitgesproken tegen een project van de gasproducent Gazprom, die er een wolkenkrabber wou optrekken, maar volgens Komech daarmee een aanslag pleegde op de skyline en de architecturale eenheid van de stad. Hij verdiende er wel zijn titel ‘Stem van het Russische Erfgoed’ mee.

Het architectenbureau M.&J.-M. Jaspers is van plan om aan de Europese wijk in Brussel twee gigantische torens van 200 tot 250 meter hoog te bouwen. Op die manier wil het architectenbureau naar eigen zeggen voor de Europese Unie in Brussel een eigen landmark creëren.

In de torens zouden de Europese diensten kunnen gecentraliseerd worden. Een aantal van die departementen liggen immers nog verspreid over de Brusselse Leopoldwijk. De vrijgekomen plek zou vervolgens gebruikt kunnen worden voor residentieel wonen. De torens zouden opgericht worden op gronden van de Europese Unie, Atenor en Dexia.

Een definitief ontwerp moet echter pas over drie jaar verwacht worden.

De Empire State Building in New York is door het Amerikaanse publiek verkozen tot mooiste gebouw van de Verenigde Staten. Dat blijkt uit een enquete van het American Institute of Architecture, dat dit jaar anderhalve eeuw bestaat. Op de tweede plaats komt het Witte Huis in Washington, gevolgd door de National Cathedral, die zich eveneens in de Amerikaanse hoofdstad bevindt. De inmiddels verwoeste Twin Towers uit New York staat op de 19de plaats.

De Empire State Building werd ontworpen door het architectenbureau Shreve, Lamb & Harmon Associates en werd op 1 mei 1931 in gebruik genomen. De opening gebeurde door toenmalig president Herbert Hoover, die in zijn kantoor in Washington op een knop drukte, waardoor de lichten van het Empire State Building aan gingen.

Met zijn 381 meter hoogte bleef de Empire State building de hoogste toren van New York, tot in 1971 het World Trade Center zijn deuren opende. Het WTC werd echter bij de terroristische aanslagen op 11 september 2001 verwoest. De Empire State Building zelf liep in 1945 ook zware schade op, nadat er tijdens zeer dichte mist een bommenwerper tegen de muur van de 79ste verdieping aanvloog.

Na het Witte Huis van architect James Hoban en de National Cathedral van George Bodley, wordt de top vijf van mooiste Amerikaanse gebouwen rond gemaakt door het Jefferson Memorial in Washington (John Russell Pope) en de Golden Gate Bridge in San Francisco (Joseph B. Strauss).

Daarna volgen het Capitool in Washington (William Thornton), het Lincoln Memorial in Washington (Henry Bacon), het Biltmore Estate in Asheville (Richard Morris Hunt), de Chrysler Building in New York (William Van Alen) en het Vietnam Veterans Memorial in Washington (Maya Lin).

In de top twintig staan verder St. Patricks Cathedral in New York, het Washington Monument in Washington, Grand Central Terminal in New York, de Gateway Arch in St. Louis, het Supreme Court of the United States in Washington, het St. Regis Hotel in New York, het Metropolitan Museum of Art in New York, het Hotel Del Coronado in San Diego, het World Trade Center in New York en de Brooklyn Bridge in New York.

Volledige Lijst

Het gaat niet goed met de architectuur van Rotterdam. Dat stelt de Rotterdamse Raad voor Kunst en Cultuur. Daarbij wordt opgemerkt dat Rotterdam weliswaar de meeste ontwerpbureau’s op architectuurgebied heeft en ook de trotse bezitter is van een imposante skyline, maar voegt er aan toe dat het elan in de architectuur van de stad verdwenen is.

Rotterdam pretendeert een echte architectuurstad te zijn en is onder meer thuisstad van het Nederlandse Architectuur Instituut (NAI), maar de Rotterdamse Raad voor Kunst en Cultuur twijfelt er volgens het persbureau ANP aan of de stad die titel nog steeds voor zich mag opeisen. “Aan de periode van bevlogenheid en passie is een einde gekomen,” stipte de raad aan in een advies aan het Rotterdamse gemeentebestuur.

Volgens de Rotterdamse Raad voor Kunst en Cultuur heeft de weliswaar veel opvallende en grote gebouwen, maar zijn die vooral functioneel, zonder oog voor detaillering en afwerking. “Inspirerende architectuur, zoals op de Kop van Zuid van eind jaren negentig en de Erasmusbrug, is ver te zoeken,” aldus de kunstraad. “De bouwproductie heeft het gewonnen van de bouwfantasie.”

De kunstraad stelt vooral het debat over architectuur te missen. “Een voorbeeld is het nieuwe Centraal Station,” wordt er aangevoerd. “Visionair denken hierover heeft plaatsgemaakt voor zakelijk en technisch overleg. Diepgaande discussies over nieuwbouwplannen blijven uit.”

De Raad voor Kunst en Cultuur stelt dat de cultuur moet teruggebracht worden in de Rotterdamse architectuur. Er werden tien aanbevelingen gedaan om het tij te doen keren. “Zo moet de eigenzinnigheid terug, zou er een stadsbouwmeester moeten komen en moeten jonge ontwerpers meer kansen krijgen,” wordt er onder meer gesteld.

In Parijs heeft de Amerikaanse architect zijn nieuw ontwerp voorgesteld voor de bouw van de ‘Phare’, een wolkenkrabber die centraal moet staan in de herontwikkeling van het zakendistrict La Defence. Het complex wordt even hoog als de Eiffeltoren. De bouw zou tegen 2012 klaar moeten zijn en moet Parijs als kantorenmarkt laten concurreren met andere Europese steden.

In totaal werden negen verschillende ontwerpen ingediend, onder meer van de bekende architecten Norman Foster en Rem Koolhaas. De Phare moet één van de opmerkelijkste bouwprojecten van Parijs worden sinds voormalig president François Mittarrand in de jaren tachtig zijn Grands Travaux-projecten lanceerde, met onder meer de glazen piramide van het Louvre en de Nationale Bibliotheek.

De Phare wordt driehonderd meter hoog en wordt daarmee één van de hogste gebouwen van Parijs. De Eiffeltoren is, met inbegrip van zijn antennes, 324 meter hoog. Architect Mayne stelde bij het ontwerp de menselijke dimensies hebben te willen respecteren, met gevoelige en zachte vormen. Boven op het dak komen een aantal windturbines.

La Defence heeft een oppervlakte van 160 hectare met vooral bankkantoren en bedrijfszetels. Het gebied zal belangrijke veranderingen ondergaan, waarbij ongeveer twintig procent van de gebouwen een opknapbeurt zullen krijgen. De ontwikkeling moet Parijs beter in staat doen zijn om te concurreren met Europese steden zoals Londen en Milaan.

Het project kost de ontwikkelaars Unibail ongeveer 800 miljoen euro en zal voorzien in 130.000 vierkante meter kantooroppervlakte. Volgens Mayne moet de Phare echter ook een prototype van een groen gebouw worden dat vijf maanden tijdens het jaar zijn eigen warmte en koeling moet genereren en een dubbele huid krijgt om de warmte van het direct zonlicht tegen te houden.

In Chicago heerst er ongerustheid dat een groot gedeelte van het cultureel erfgoed van architect Louis Sullivan verdwijnt. De man ontwierp voor de stad bijna 135 buildings en zijn concept werd wereldwijd overgenomen. Maar The Chicago Times meldt dat nog amper 21 van die gebouwen overblijven, nadat vorig jaar de Pilgrim Baptist Church door een brand werd vernield. Vorige week gebeurde dat ook nog met de Wirt Dexter Building.

“Stedenbouwkundigen vragen zich af of deze profeet van de moderne architectuur geen betere bescherming verdient in de stad die hij tot een architectuurmekka bouwde,” aldus de krant. Jonathan Fine, directeur van Preservation Chicago, noemt het walgelijk dat het stadsbestuur in de jaren vijftig en zestig zoveel bouwwerken van Sullivan afbrak. “Nu branden ze af,” voegde hij er aan toe.

De brand van het Dexter-complex, dat gebouwd werd in 1887, werd veroorzaakt door herstellingswerken. Burgemeester Richard Daley wil de schade verhalen op de eigenaar van het gebouw, maar stedenbouwkundigen zijn van oordeel dat het stadsbestuur meer had kunnen doen om dit erfgoed te beschermen. “Zowel in de Pilgrim Baptisch Church als in de Dexter-building werd de brand veroorzaakt door branders,” stellen ze.

Volgens architect William Hasbrouck waren de twee tragedies gemakkelijk te vermijden geweest. “Maar er lijkt geen interesse te zijn om voor betere veiligheidsmaatregelen te zorgen vooraleer een toelating wordt gegeven voor dergelijke werkzaamheden,” merkte hij op. “Er bestaat eenvoudig geen afdoende reglementering.”

Stedenbouwkundigen hopen dat alvast een gedeelte van het Dexter-complex alsnog behouden kan blijven. “De stad moet al het mogelijke doen om de gevel te redden,” benadrukte Ward Miller, directeur van het Richard Nickel Committee, genoemd naar de fotograaf die het werk van Sullivan in beeld heeft gebracht. “We kunnen ons architecturale erfgoed niet langer weggooien.”

Maar woordvoerders van het stadsbestuur stelden dat er geen enkele redding mogelijk is en dat prioriteit moet verleend worden aan de openbare veiligheid. Het is juist 150 jaar geleden dat Sullivan werd geboren. De architect kwam naar Chicago in 1873, na de grote brand die een groot gedeelte van de stad had verwoest.

Eerder al verdwenen onder meer het Garrick Theater (1961) en de Stock Exchange (1970). Tot de overblijvende Sullivan-monumenten behoren de Carson Pirie Scott en het Auditiorium Theatre. Daarnaast zijn er ook nog twee mausolea op het Graceland Cemetery, de Holy Trinity Cathedral en de William P. Krause Music Store.

In Bahrain worden plannen gemaakt om een onderwater vakantiecentrum te bouwen. Dat stelt het magazine Trade Arabia. Het project is afkomstig van de jonge Bahraini architecte Dana Al Yaqoob en moet bijdragen om van het emiraat een exclusieve vakantiebestemming te maken.

Dana Al Yaqoob ontwierp het Cultural Marine Village, dat een onderwater vakantiecentrum met bovenop een soek en een museum zou moeten creëren. De architecte is juist afgestudeerd van de Bahrain University en maakte van het Cutural Marine Village haar eindwerk.

“Een dergelijk project is perfect haalbaar in de buurt van de Amway-eilanden, waar kunstmatige riffen het maritiem leven heeft teruggebracht,” aldus de architecte. “Het zou de bezoekers de schoonheid van het zeeleven in Bahrain en de culturele rijkdommen van het koninkrijk kunnen laten kennen.”

De soek (markt) zou daarbij de ontmoetingsplaats moeten worden tussen de cultuur van Bahrain en de internationale wereld van de toeristen. “Het maritieme concept moet de wildste dromen aanspreken van de mens, die er een andere wereld dan zijn eigen omgeving kan verkennen.”

Het bekende Nederlands Architectuur Instituut (NAI) uit Rotterdam neemt afscheid van zijn directeur Aaron Betsky. De 48-jarige Betsky wordt directeur van het Art Museum van Cincinnati. Hij stond vijfenhalf jaar aan het hoofd van het Rotterdamse instituut, dat in Maastricht een tweede vestiging opent.

Tegenover De Volkskrant bekende Betsky dat hij graag nog één tot twee jaar bij het NAI had gebleven om een aantal boeiende projecten te kunnen afronden. “Maar ooit wou ik terug naar de Verenigde Staten,” benadrukte hij. “De aanbieding vanuit Cincinnati was daarvoor een unieke gelegenheid.”

Het Cincinnati Art Museum is één van de oudste en grootste kunstmusea in de Verenigde Staten. Maar het is toe aan uitbreiding en vernieuwing. Betsky werd onder meer aangeworven om de realisatie van een nieuw museumgebouw te sturen. Aaron Betsky promoveerde in 1983 aan de Yale School of Architecture (Conneticut) en een bekend architectuurpublicist.

De Antwerpse Boerentoren was in de jaren zestig een absolute attractie voor toeristen die de Scheldestad bezochten. Nadien werd het niet langer mogelijk om vanuit de panoramazaal op bijna negentig meter hoogte de stad en zijn wijde omgeving te bewonderen. Maar die oude tijden komen tijdens de herfst opnieuw terug. Het beroemde bouwsel bestaat immers 75 jaar en naar aanleiding van die verjaardag wordt de toren opnieuw opengesteld voor het publiek.

De oorsprong van het gebouw gaat terug tot de jaren twintig van vorige eeuw, toen de Algemeene Bankvereeniging (Boerenbond) op zoek ging naar een nieuwe prestigieuze vestiging in Antwerpen. Uiteindelijk werd gekozen voor een locatie aan de Schoenmarkt, waar een woonblok tijdens de bombardementen van de eerste wereldoorlog zwaar was beschadigd. In 1929 werd begonnen met de bouw van de toren.

De Boerentoren was één van de eerste wolkenkrabbers van het Europese contintent en jarenlang de hoogste woontoren van Europa. Van bij het begin werd immers geopteerd voor een combinatie van wonen, werken en winkelen. Op 1 september 1930 weren de winkels op de benedenverdieping al geopend en op 24 december 1931 werd het gebouw officieel opgeleverd. In 1981 werd het gebouw officieel beschermd als monument. Inmiddels is het complex nog enkel als kantoorruimte in gebruik.

Rond de 75ste verjaardag van het gebouw werd door Antwerpen Open en eigenaar KBC een heel festiviteitenprogramma opgebouwd. Dat bestaat onder meer uit tentoonstellingen rond de Boerentoren en andere hoogbouw uit Antwerpen en Vlaanderen. Daarvoor kan men terecht in het KBC-gebouw zelf, maar ook in het Rockoxhuis, eveneens eigendom van de bank. Er zijn ook geleide bezoeken mogelijk aan enkele Antwerpse voorbeelden van hoogbouw. Meer details over het programma zijn terug te vinden op de website www.antwerpenopen.be. Om praktische redenen is vooraf reserveren wel noodzakelijk.

De Brusselse regering heeft aangekondigd opnieuw een reeks art-nouveauhuizen als monument beschermd te hebben. Daarmee is een dreigende afbraak van zeven gebouwen in Sint-Gillis afgewenteld. Het betreft realisaties van architecten uit de tweede art-nouveaugeneratie.

Door de bescherming wordt onder meer een ontwerp van architect Gustave Strauven aan de Paul Dejaerlaan 9 beschermd. Volgens Brussels staatssecretaris voor monumenten Emir Kir is het betrokken pand één van de meest interessante werken van Strauven. De architect tekende ook voor het beroemde Saint-Cyrhuis aan de Ambiorixsquare.

Gustave Strauven werd op 23 juni 1878 geboren in Schaarbeek. Van 1896 tot 1898 was hij leerling bij Victor Horta, waarna hij tekenaar werd bij een architectenbureau in Zurich. Een jaar later keerde hij terug naar Brussel om zijn carrière als architect uit te bouwen. Strauven overleed op 19 maart 1919 in de Haute Savoie aan de gevolgen van verwondingen die hij tijdens de eerste wereldoorlog had opgelopen.

De zes andere huizen liggen aan de Waterlooseteenweg, de nummers 246 tot 256. Ze werden ontworpen door architect Jean-Pierre Van Oostveen en worden gekenmerkt door een geometrische art-nouveaustijl. Eerder beschermde staatssecretaris Emir Kir al art-nouveauhuizen in Sint-Gillis, Sint-Joost-ten-Node, aan de squares in Brussel-Stad, aan het Park van Vorst en aan de Generaal Jacqueslaan in Elsene.