De NMBS plant een grote renovatie van de Antwerpse stationsgevel. Daarbij zullen alle torens, de klok en prachtige ornamenten teruggeplaatst worden op de gevel aan de kant van de De Keyserlei. Die werden net na de oorlog uit veiligheidsredenen weggehaald, nadat een soldaat had er een op zijn hoofd gekregen. In de plaats kwam het opschrift Middenstatie.

Behalve de torens en de versieringen boven de dakramen komen ook de twee bronzen leeuwen boven de klok terug. Die staan nu de ingang van het dierenpark Planckendael in Mechelen. Binnen krijgt het barokke Centraal Station ook zijn marmeren vloer terug. Bovendien wordt ook de grote binnenkoepel ontdaan van zijn stalen skelet en platen, zodat het daglicht opnieuw tot in het gebouw kan komen.

Met de restauratie is een bedrag van 8,75 miljoen euro gemoeid. De kosten worden door de spoorwegmaatschappij zelf gedragen, want als federaal overheidsbedrijf kan de NMBS geen Vlaamse subsidies krijgen voor monumentenzorg. Twintig jaar geleden kreeg het station al eens een opknapbeurt, maar die werd wegens geldgebrek voortijdig afgebroken.

De werkzaamheden beginnen op 21 mei en zullen twee jaar duren.

Het beeld Sint-Anna Ten Drieën van het Zimmerhuis in Lier is afgerond. Het beeld werd opnieuw in de straatkapel aan de gevel van het pand geplaatst. De restauratie, die werd uitgevoerd door restaurateur Dirk Verschaeren, nam ongeveer een jaar in beslag en heeft 20.000 euro gekost. Het beeld dateert van de zestiende eeuw.

De gevelkapel werd in 1980 bij koninklijk besluit beschermd als monument en de procedure tot restauratie werd in 1982 al in gang gezet. De jongste jaren was de situatie er enorm op achteruitgegaan. De polychromie was sterk vervuild. Bovendien zaten er zeker twintig verflagen op het beeld, waardoor het reliëf en de leesbaarheid van de tekst afnamen.

De verschillende lagen werden er met een scalpel afgehaald en vervangen door een nieuwe laag verf die er gemakkelijk weer afkan. Het beeld was oorspronkelijk ook niet gemaakt om buiten te staan, maar daar werd eveneens een mouw aan gepast. De restauratie werd voor tachtig procent gesubsidieerd door Monumenten en Landschappen. De rest werd door een privé-initiatief samengebracht.

Het eikenhouten beeld dateert uit de 16de eeuw. Centraal in de beeldengroep staat Anna, gekleed in een wijde mantel met een kroon op het gesluierde hoofd. Ze reikt een peer aan het kind op de schoot van Maria. Twee hermen omgeven de groep. Onderaan zijn twee leeuwenkopjes en engeltjes, maar die dateren wellicht uit de 19de eeuw. Die assemblage is eerder uitzonderlijk, net als de keuze voor Sint-Anna, de patrones van de huismoeders. Meestal worden de Madonna of een andere heilige afgebeeld.

Het ouderlijk huis van schrijver Gerard Walschap in Londerzeel-Sint-Jozef moet een gemeenschapsfunctie krijgen. Dat zegt de Londerzeelse burgemeester Jozef De Borger. De gemeente wil vooral beletten dat het huis, dat zwaar vervallen is, plaats moet maken voor anonieme appartementen.

Het huis is eigendom van de familie Schluter, die in Brazilië woont en het huis wil afbreken om er een appartementsblok neer te zetten. Maar door een bijzonder plan van aanleg wordt aan de eigenaar een aantal verplichtingen opgelegd. Daardoor kan het zwaar vervallen pand toch niet zomaar platgegooid worden.

Het Londerzeelse gemeentebestuur stelt dat de gedenkplaats van Walschap behouden moet blijven en wil het huis een gemeenschapsfunctie meegeven. “Het is de bedoeling dat het speciale karakter van de woning, waar de ouders van Gerard Walschap café hielden, bewaard blijft,” aldus het gemeentebestuur. “Als de eigenaar er een nieuwbouw wil zetten, dan zal hij de gedachtenis aan Walschap toch levendig moeten houden.”

De Cubaanse architectuur heeft veel te danken aan het communistisch regime van Fidel Castro, die er bijna een halve eeuw lang in geslaagd is om de eclectische architectuur van Havana te vrijwaren voor het vernielend werk van projectontwikkelaars en hun bulldozers, maar nu lijkt de neo-barok en art deco van de Cubaanse hoofdstad door gebrek aan onderhoud alsnog vernietigd te worden.

“Tientallen koloniale gebouwen en schitterende pleintjes van het oude Havana werden gerestaureerd sinds ze in 1982 door de Unesco werden opgenomen in zijn cultureel werelderfgoed,” aldus het persbureau Reuters. “Maar de rest van de stad lijkt helemaal in puin te vallen. Een groot gedeelte van 2,2 miljoen inwoners van Havana leven in zwaar onderkomen huizen.”

“De situatie is bijzonder kritiek geworden,” voert ook de toonaangevende Cubaanse architect Mario Coyula aan. “Er zijn stadsdelen waar om de paar dagen een gebouw instort. Er is een enorme overbevolking.” Hij vreest zelfs dat de architecturale schoonheid van Havana voor altijd verloren zal zijn. Veel huizen die gebouwd werden in de jaren twintig en dertig hebben zelfs geen basissanitair.

Zelfs het beroemde restaurant La Guarida, ingericht op de bovenste verdieping van een koloniaal herenhuis uit 1913 van een suikerbaron, ontsnapt volgens het persbureau niet aan de verloedering. “De rest van het pand is herworden tot een woonkazerne, waar dertig families de vroegere kamers met hoge plafonds hervormd hebben tot kleine tweekamerflats,” merkt Reuters nog op.

Volgens specialisten zou het renoveren van Havana zoveel kosten dat afbraak in veel gevallen onvermijdelijk is geworden. Volgens een aantal Cubanen verkeert vijftien procent van de woningen in erbarmelijke staat. “Niemand weet hoe ze nodig blijven staan,” aldus een anonieme ambtenaar. “Het is een mirakel dat ze niet zijn ingestort.” Maar toch geloven velen dat hun wijken nog gered zullen kunnen worden.

Volgens officiële Cubaanse cijfers heeft het land een tekort aan 400.000 huizen, terwijl 43 procent van de woningen herstellingen nodig hebben. Vorig jaar werden 110.000 nieuwe woongelegenheden gebouwd. Dat is drie keer meer dan het jaar voordien, maar nog altijd 40.000 minder dan was gepland. De woonproblematiek verergerde toen de Sovjet-Unie instortte en Cuba meteen zijn grootste bondgenoot kwijtraakte.

Volgens architect Coyula heeft de regering van Fidel Castro de woonproblematiek nooit echte prioriteit gegeven en werd er voorkeur gegeven aan projecten rond gezondheid, opvoeding en industriële ontwikkeling.

Aan de Korenlei in Gent heeft het Marriott Hotel zijn deuren geopend. Het is het tweede viersterrenhotel van Gent en telt 150 kamers, waarvan één presidentiële suite, negen junior suites en drie suites die in de gerestaureerde 16de-eeuwse huizen zijn ondergebracht. Architect is Willy Verstraete, die onder meer ook instond voor het Vlaams Parlement, het Novotel en de renovatie van de Handelsbeurs.

Het hotel is honderd procent rookvrij. “Dit is een Amerikaanse keten en op korte termijn zullen ook de andere hotels hiernaar evolueren,” aldus de uitbaters. Verder wordt aangestipt dat men het concept van het Marriott nergens anders in het hart van Gent aantreft. Het hotel wil zowel de zakenman als de cultuurtoerist aantrekken, maar zegt zich niet te richten op busladingen massatoeristen.

De uitbaters voeren aan dan het hotel zich ook op de Gentenaar zelf wil richten. Het restaurant Korenhuis en de loungebar staan ook open voor niet-hotelgasten, net zoals de lobby. Het Korenhuis heeft een jonge chef-kok die in prestigieuze hotelkeukens van Londen en Zuid-Afrika heeft gestaan. Daarnaast staan er ook zeven vergaderzalen ter beschikking.

De Sint-Lucas Architectuurhogeschool zou graag betrokken blijven bij de verdere ontwikkeling van de Dossinkazerne in Mechelen. In dat kader daarvan werd onder leiding van Vlaams bouwmeester Marcel Smets een internationale workshop gehouden voor een groep van 148 studenten. Bij de uiteindelijke plannen zou Sint-Lucas de ideeën deze studenten graag eveneens willen voorleggen.

Er wordt al jaren geredetwist over de Mechelse Dossinkazerne. Het is de bedoeling om er een holocaustmuseum in te rechten, maar de concrete invulling is nog ver van duidelijk. Daarom bracht Marcel Smets een aantal studenten samen om na te denken over de toekomst van de Dossinkazerne. Ze zochten ook een antwoord op de vraag welke toekomst weggelegd is voor herdenkingsplaatsen en cultureel erfgoed.

Bij de behandelde thema’s stonden de holocaust en het racisme centraal. De Dossinkazerne in Mechelen is één van de belangrijkste gebouwen in de Belgische oorlogsgeschiedenis. Vanuit de kazerne werden tijdens de tweede wereldoorlog 27.257 joden en 351 zigeuners naar Auschwitz gedeporteerd. Sinds 1995 is het Joods Museum van Deportatie en Verzet er gevestigd.

In 2001 opperde toenmalig Vlaams minister-president Patrick Dewael als eerste dat Vlaanderen een eigen holocaustmuseum zou moeten hebben. Zijn opvolger Yves Leterme pikte het idee terug op en zette zich verder in voor een Vlaams holocaustmuseum. De invulling daarvan is niet eenvoudig. Sommigen zien het museum liever ingericht in een breder kader dan alleen de geschiedenis.

Stem Russische Erfgoed is dood

In Rusland is de kunsthistoricus en architectuurwetenschapper Alexei Ilyich Komech overleden. De man werd zeventig en was tot op het einde van zijn leven één van de grote voorvechters voor het behoud van het Russische architecturaal erfgoed. Dat leverde hem de bijnaam ‘Stem van het Russische Erfgoed’ op. Komech stierf op 28 februari 2007 aan de gevolgen van kanker.

Alexei Ilyich Komech werd in 1936 geboren in de Rusissche provincie Tula, maar groeide op in Moskou. Daar studeerde hij aan de Merzlyakov-muziekacademie en de universiteit van Moskou, waar hij zich in 1954 inschreef aan het departement kunstgeschiedenis. Daar werd zijn passie voor architectuur gestimuleerd en in 1959 werd hij inspecteur bij de Monumentenbescherming van de Wetenschappelijke Academie van de Sovjet-Unie.

In 1971 promoveerde hij aan de universiteit van Moskou met een verhandeling over de Russische architectuur voor de inval van de Mongolen in het midden van de dertiende eeuw. De daaropvolgende twintig jaar werkte Komech aan het toonaangevende Russische Staatsinstituut voor Kunststudies. Daar publiceerde hij onder meer over de geschiedenis van de Byzantijnse en Russische architectuur.

“Eén van zijn grootste verwezenlijking is wellicht het opzetten van een departement voor het onderzoek en de inventarisatie van het architecturaal erfgoed van de hele Sovjet-Unie,” aldus The Times. Komech slaagde erin afstand te houden van de politiek, maar door de glasnost en perestroika trad hij meer naar voor om een publieke rol te spelen in het culturele leven van het land.

In 1990 verliet hij het Staatsinstituut voor Kunststudies om hoofd te worden van het departement monumentenbescherming van het Russische ministerie van cultuur. Na het uit elkaar vallen van de Sovjet-Unie keerde Komech echter terug naar het Staatsinstituut voor Kunststudies, waar hij directeur werd van het departement oude Russische kunst. Van 1992 tot 1994 was hij ook directeur van het Onderzoeksinstituut voor Restauratie in Moskou.

In 1994 werd hij directeur-generaal van het Staatsinstituut voor Kunststudies, een functie die hij tot eind vorig jaar zou blijven vervullen. Toen werd hij door zijn ziekte verplicht zijn activiteiten te staken. Tijdens die periode werd een grote reeks wetenschappelijke werken over Russische architectuur gepubliceerd. Zijn speurtocht naar onbekende of ongeïnventariseerde kerken en andere monumenten leiden hem niet alleen door Rusland, maar ook door Georgië, Armenië en andere Europese landen.

Komech was ook een belangrijk architectuurfotograaf en zijn werk over de architectuur van Pskov en Novgorod werd onder meer in Venetië tentoon gesteld. Hij spande zich bovendien bijzonder in voor het behoud van het architecturaal erfgoed van Moskou en Sint-Petersburg en in de Russische hoofdstad was hij een centrale figuur in de stedenbouwkundige ontwikkelingen.

In Sint-Petersburg kwam Komech in conflict met het stadsbestuur, nadat hij zich openlijk en fel had uitgesproken tegen een project van de gasproducent Gazprom, die er een wolkenkrabber wou optrekken, maar volgens Komech daarmee een aanslag pleegde op de skyline en de architecturale eenheid van de stad. Hij verdiende er wel zijn titel ‘Stem van het Russische Erfgoed’ mee.

De Empire State Building in New York is door het Amerikaanse publiek verkozen tot mooiste gebouw van de Verenigde Staten. Dat blijkt uit een enquete van het American Institute of Architecture, dat dit jaar anderhalve eeuw bestaat. Op de tweede plaats komt het Witte Huis in Washington, gevolgd door de National Cathedral, die zich eveneens in de Amerikaanse hoofdstad bevindt. De inmiddels verwoeste Twin Towers uit New York staat op de 19de plaats.

De Empire State Building werd ontworpen door het architectenbureau Shreve, Lamb & Harmon Associates en werd op 1 mei 1931 in gebruik genomen. De opening gebeurde door toenmalig president Herbert Hoover, die in zijn kantoor in Washington op een knop drukte, waardoor de lichten van het Empire State Building aan gingen.

Met zijn 381 meter hoogte bleef de Empire State building de hoogste toren van New York, tot in 1971 het World Trade Center zijn deuren opende. Het WTC werd echter bij de terroristische aanslagen op 11 september 2001 verwoest. De Empire State Building zelf liep in 1945 ook zware schade op, nadat er tijdens zeer dichte mist een bommenwerper tegen de muur van de 79ste verdieping aanvloog.

Na het Witte Huis van architect James Hoban en de National Cathedral van George Bodley, wordt de top vijf van mooiste Amerikaanse gebouwen rond gemaakt door het Jefferson Memorial in Washington (John Russell Pope) en de Golden Gate Bridge in San Francisco (Joseph B. Strauss).

Daarna volgen het Capitool in Washington (William Thornton), het Lincoln Memorial in Washington (Henry Bacon), het Biltmore Estate in Asheville (Richard Morris Hunt), de Chrysler Building in New York (William Van Alen) en het Vietnam Veterans Memorial in Washington (Maya Lin).

In de top twintig staan verder St. Patricks Cathedral in New York, het Washington Monument in Washington, Grand Central Terminal in New York, de Gateway Arch in St. Louis, het Supreme Court of the United States in Washington, het St. Regis Hotel in New York, het Metropolitan Museum of Art in New York, het Hotel Del Coronado in San Diego, het World Trade Center in New York en de Brooklyn Bridge in New York.

Volledige Lijst

Het Koninklijk Paleis aan de Meir in Antwerpen krijgt een commerciele bestemming. Op het gelijkvloers komt er immers een horecazaak en een luxewinkel. Met die commerciele exploitatie wil Erfgoed Vlaanderen, dat het complex beheert, op de bovenverdieping van het complex een kasteelmuseum financieren. De restauratie van het Koninklijk Paleis wordt begeleid door architect Herman Van Unsel, die ook al de restauratie van de Antwerpse Bourlaschouwburg leidde.

Het Koninklijk Paleis werd in 1745 gebouwd door Jean-Pieter Baurscheit in opdracht van de familie Van Susteren. In 1811 werd het complex door Napoleon Bonaparte gekocht. In 1969 wordt er het Internationaal Cultureel Centrum gevestigd, maar dat houdt het in 1976 voor bekeken. Oorspronkelijk was het de bedoeling om er vervolgens een bijgebouw van het Museum voor Schone Kunsten in te richten, gevolgd door plannen om er een Vlaams Clubhuis van te maken of er het rectoraat van de Universiteit Antwerpen in onder te brengen.

Het complex staat nu echter al meer dan tien jaar leeg. Erfgoed Vlaanderen hoopt de restauratiewerken echter nog dit decennium af te werken. Er zouden al een aantal kandidaten zijn voor de uitbating van de luxewinkel en de horeca-zaak, die ook de beroemde Spiegelzaal op de eerste verdieping en de vroegere paardenstallen omvat. Ook het Kasteelmuseum zou in 2010 zijn deuren moeten kunnen openen.

In het Militair Hospitaal in Antwerpen is het archeologisch onderzoek van het voormalige Verschanst Kamp, dat daar van 1851 tot 1865 gevestigd was, afgelopen. Ter gelegenheid van de afronding van de werken, bracht de Antwerpse schepen van cultuur Philip Heylen woensdagnamiddag een bezoek aan de archeologische site.

“De bouw van het Verschanst Kamp kaderde in de internationale spanningen met Frankrijk,” verduidelijkte archeoloog Korneel Geysen, die met twee arbeiders het onderzoek heeft uitgevoerd. “Het omvatte de oudere 16de eeuwse stadsomwalling met citadel en een fortengordel van zeven aarden forten met een gemetseld binnenfort.”

Op uitzondering van twee forten verdween het verdedigingsstelsel met de aanleg van de Brialmontvesting rond Antwerpen in de tweede helft van de negentiende eeuw. Later werd Fort 3 de basis van de Arenasporthal in Deurne, terwijl Fort 4 in 1899 plaats maakte voor het Militair Hospitaal. Maar uit het stratenplan kan men ook vandaag nog enigszins het grondplan van Fort 3 afleiden.

Aan de hand van digitale kaartprojecties selecteerden de onderzoekers vooraf drie zones waar gewerkt zou worden. Dat kon eventueel getuigenissen van een bastionpunt, de fortengracht en het binnenfort aan het licht brengen. “Maar de bouw van het latere Militair Hospitaal bleek de ondergrond in grote mate gestoord te hebben,” aldus Korneel Geysen. “Alles bleek goed opgekuist te zijn.”

Van het bastion konden geen sporen meer teruggevonden worden, al stootte men er wel op een akkerlaag van een oudere datum. Het binnenfort leverde echter meer succes op. “Hier werd een doorsnede van de fortengracht geregistreerd,” aldus nog Korneel Geysen. “De gracht bleek uitgegraven tot op tertiaire bodemlagen, op een diepte van vier meter onder het huidige loopvlak. De uitgegraven grond diende voor het optrekken van de verdedigingswallen.”

De opgravingen brachten ook drie brugpijlers in kaart. “Die brug vormde de enige toegang tot het Fort,” benadrukte Korneel Geysen. “Op dezelfde plaats stuitten we op botmateriaal uit het tertiair tijdvak, 1,8 tot 23 miljoen jaar geleden. In de grachten vonden de opgravers ook twee muntjes en fragmenten van aardewerk en lederen schoenen.”

Het eigenljke bakstenen fort werd verrassend genoeg niet gevonden. “Het blijft een raadsel hoe een fort met een dergelijke omvang bijna spoorloos kan verdwijnen,” voert Geysen aan. “Vermoedelijk werd het sloopafval aangewend voor de bouw van het Militair Hospitaal of afgevoerd als steengruis.”

Toch stelt de archeoloog dat het onderzoek op het Militair Hospitaal een nuttige aanvulling vormt op de kennis over vestingbouw en kadert in een ruimer, actueel onderzoeksprogramma. “De voorbije jaren richtte de stedelijke afdeling archeologie zich immers in het bijzonder op het militair erfgoed,” stelt hij. “De heraanleg van de Antwerpse leien speelt daarin een cruciale rol.”

De onderzoeksresultaten worden gebundeld in de reeks ‘Rapporten van het Stedelijk Informatiecentrum Archeologie & Monumentenzorg’. De resultaten zullen begin volgend jaar gepubliceerd worden op de website Archeoweb van de Antwerpse archeologische dienst. Een eerste volume – over het onderzoek op de Hanzestedenplaats – werd inmiddels gepubliceerd en kan gratis gedownload worden.

Schepen Heylen kreeg ter gelegenheid van zijn bezoek aan het Militair Hospitaal als eerste een gedrukt exemplaar van deze studie overhandigd. De kosten van het onderzoek – 50.000 euro – werden gedragen door Vespa, het autonoom bouwbedrijf van de stad en bouwheer van het woonpark dat op de site van het Militair Hospitaal moet komen.